Waterontharder onderhoud: jaarlijkse checklist in stappen

Een jaarlijkse checklist voor het onderhoud van uw waterontharder maakt duidelijk welke taken bij u liggen en welke bij een technieker. U leest hoe vaak onderhoud nodig is en hoe u zout, pekel en hardheid zelf controleert. Daarnaast komt aan bod wat een vakman nakijkt, welke signalen niet tot de volgende beurt kunnen wachten en wat onderhoud kost.

Hoe vaak heeft een waterontharder onderhoud nodig?

Officiële Belgische instanties raden één professionele beurt per jaar aan. Hoe vaak u daarnaast zelf iets controleert, hangt af van het toestel en van het gebruik in huis.

Jaarlijks nazicht en wettelijke plicht

De Watergroep en de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) adviseren uw waterontharder minstens eenmaal per jaar te laten onderhouden. Volgens de VMM kunnen bacteriën zich ontwikkelen in de hars of in andere delen van een toestel dat te weinig onderhoud krijgt.

Dat advies is geen algemene wettelijke plicht om elk particulier toestel jaarlijks te laten keuren. Volgens een onderhoudsrichtlijn is jaarlijks onderhoud van een waterontharder nuttig bij een verbruik hoger dan ongeveer 100 liter per persoon per dag. Die drempel is een richtwaarde en geldt niet voor elk huishouden.

Een frequentie die bij het toestel past

Er bestaat geen schema dat voor alle modellen geldt. Het toestel, de waterkwaliteit, het verbruik en de voorschriften van de fabrikant bepalen hoe vaak onderhoud nodig is. De handleiding blijft daarom uw eerste referentie.

Deze checklist geldt vooral voor klassieke ionenwisselaars die met zout werken. Gebruikt u een andere onthardingstechniek, dan kan het onderhoudsschema er anders uitzien.

Ook bij een toestel dat automatisch regenereert, blijft een beurt nodig. Regeneratie herstelt de capaciteit van de hars, dus hoeveel kalk ze opnieuw kan binden. Vervuiling of mechanische slijtage lost ze niet noodzakelijk op.

Wat regelmatig onderhoud oplevert

Een jaarlijkse controle betekent niet dat elk onderdeel elk jaar gereinigd, afgesteld of vervangen wordt. De toestand van het toestel en de handleiding bepalen welke ingreep nodig is. Volgens ZoutPlus verbruikt een goed onderhouden waterontharder minder zout en gaat hij langer mee. Regelmatig onderhoud ondersteunt zo de optimale werking en de levensduur van het toestel.

Een onderhoudsbeurt bewijst op zichzelf niet dat het behandelde water microbiologisch veilig is. De beurt richt zich op de werking en de hygiëne van het toestel.

Welke controles kunt u zelf uitvoeren?

Voor de basiscontroles is geen technische kennis nodig. Ze gaan over het zout, de toestand van het reservoir en een eenvoudige opvolging van hardheid en verbruik.

Controleer en vul het zout aan

Open alleen het deksel dat voor de zoutcontrole bedoeld is. Leidingen, kleppen en interne onderdelen laat u met rust. Schat daarna visueel in hoe ver het zoutreservoir gevuld is: grotendeels, ongeveer halfvol of bijna leeg. Exact wegen is bij huishoudelijk gebruik niet nodig.

• Frequentie: een maandelijkse controle is een praktisch uitgangspunt. Eén specifieke handleiding vraagt een wekelijkse controle of een controle bij een alarm, dus volg altijd de handleiding van uw eigen toestel.
• Ondergrens: vul bij zodra de minimumhoeveelheid van de fabrikant in zicht komt. Een onderhoudsrichtlijn noemt een kwart van de capaciteit van de pekeltank als grens, maar dat is geen regel voor elk model.
• Zoutvorm: gebruik regeneratiezout in de vorm die het toestel toelaat, zoals tabletten, korrels, kristallen of blokken. Strooizout is niet geschikt.

Het reservoir hoeft niet altijd tot de rand gevuld te zijn. Een vaste regel als "altijd tot de helft vullen" past ook niet bij elk toestel, omdat reservoirs verschillen in vorm en inhoud. Bekijk het niveau voordat u een nieuwe zak opent en stem de hoeveelheid af op de voorschriften.

Bekijk korst, klonters en pekelniveau

Kijk bij dezelfde controle naar aangekoekte zoutresten, slib en een harde zoutbrug. Een zoutbrug is een verharde laag die tegen de wand blijft hangen, met een holle ruimte eronder. De bovenkant lijkt dan vol, terwijl onderaan te weinig zout beschikbaar is.

Daarna komt het zichtbare water- of pekelniveau aan bod. Afhankelijk van het toestel en de fase van de regeneratie kan wat water in de bak normaal zijn. Een opvallend hoog niveau is dat niet: raadpleeg dan de handleiding en laat het pekelsysteem gericht onderzoeken.

Enkele tabletten die aan elkaar kleven, zijn geen probleem. Een grote, harde zoutmassa slaat u beter niet met kracht stuk, en steek ook geen scherp voorwerp diep in de bak. Voeg evenmin zomaar water toe.

Meet hardheid en volg verbruik

Met een watertester meet u zelf de waterhardheid, apart voor het inkomende leidingwater en voor het water na de ontharder. Noteer daarbij ook de ingestelde resthardheid. Volgens Homegrade komt 1 °fH overeen met 10 mg/l calciumcarbonaat. Daalt de hardheid na de ontharder minder dan verwacht, dan kan dat op onvoldoende ontharding wijzen.

Houd naast die metingen een logboek bij met de datum, het zoutniveau en de hoeveelheid die u bijvult. Gedateerde foto's vanuit dezelfde hoek werken ook. Een bovenste tablet die niet verandert, bewijst niet dat onderaan geen zout oplost. Hoe u stap voor stap te werk gaat, leest u in de handleiding voor het controleren van het zoutniveau.

Vergelijk het zoutverbruik met het waterverbruik over dezelfde periode en met uw eigen eerdere cijfers, niet met die van een andere woning. De inkomende hardheid, het aantal bewoners, de capaciteit van het toestel en het gebruik bepalen samen hoeveel zout nodig is.

Wat controleert de technieker jaarlijks?

Tijdens de jaarlijkse beurt gaat een technieker verder dan wat u zelf kunt zien. Hij of zij meet en stelt bij, en kijkt de interne onderdelen en de hygiëne van het toestel na.

Hardheidsmeting en afstelling

De technieker meet de waterhardheid aan een kraan en controleert of de resthardheid overeenkomt met de bedoelde instelling. ZoutPlus gebruikt daarvoor bij het We Care-onderhoud één keer per jaar een druppeltest, met het resultaat in °dH.

Voor de gewenste resthardheid bestaan verschillende referenties. Geen enkele daarvan is een universele instelling voor elk toestel:

• VMM: een aanbeveling van juni 2018 noemt voor particuliere installaties een minimum van 10 °fH.
• SWDE: de Waalse watermaatschappij beveelt 15 °fH aan.
• Inkomende hardheid: de hardheid van het leidingwater bepaalt hoeveel het toestel moet ontharden.
• Verbruik: het waterverbruik bepaalt mee hoe snel de capaciteit opgebruikt raakt.

Wijkt de meting af, dan controleert de technieker de afstelling en de capaciteit tegenover de inkomende hardheid en het verbruik. Een te laag ingestelde resthardheid kan water corrosiever maken voor bepaalde leidingen. Laat die instelling daarom samen met de installatie beoordelen.

Filters, kleppen en afvoer

Bij grondig onderhoud controleert de technieker de toestand en de vervuiling van de mechanische onderdelen. Reinigen of vervangen gebeurt alleen waar het nodig is.

• Injectoren en kleppen: injectoren zuigen de pekel aan, kleppen en ventielen sturen de waterstroom. Ook vlotter, dichtingen en koppelingen kunnen worden nagekeken.
• Voorfilter: deze filter houdt zand, klei en ijzer tegen. Het element wordt volgens de handleiding gecontroleerd of vervangen, waarbij 6 tot 9 maanden een richtlijn is en geen termijn voor elk model.
• Regeneratie: de technieker kijkt na of de pekel wordt aangezogen en of regenereren, spoelen en afvoeren correct verlopen.
• Zichtbare lekken: aansluitingen en de besturing worden gecontroleerd op lekken.

Ook de afvoer zelf hoort bij de controle. Het Belgische Belgaqua-repertorium beschrijft voor huishoudelijke waterverzachters een controleerbare keerklep type EA. Daarnaast vraagt het een zichtbare onderbreking van minstens 2 cm bij de afvoer. Een zichtcontrole door uzelf vervangt die technische beoordeling niet.

Hars, reiniging en hygiëne

Hars bestaat uit korrels die calcium- en magnesiumionen uit het leidingwater opnemen. Pekel maakt verzadigde hars tijdens de regeneratie opnieuw bruikbaar, maar haalt niet alle vervuiling weg. Ijzer, mangaan en organische afzettingen kunnen een reiniging nodig maken. Voor het vervangen van hars bestaat geen vast interval: de technieker beoordeelt telkens de hars en hoe goed het toestel ontkalkt.

Een waterverzachter ontsmetten of reinigen met harsreiniger gebeurt volgens de procedure van het toestel. Bij We Care desinfecteert ZoutPlus het harsbed en vult het harsreiniger bij. Voor een gemiddeld huishouden zijn volgens ZoutPlus doorgaans 1 tot 2 behandelingen per jaar met een harsenreiniger voor waterverzachters voldoende.

Wanneer schakelt u eerder een technieker in?

Sommige signalen kunnen niet wachten tot de volgende geplande beurt. Uw eigen controles helpen ze vroeg te herkennen, maar de diagnose stelt een technieker.

Harder water of nieuwe kalkaanslag

Keert de kalk terug of voelt het water minder zacht aan, meet dan eerst de waterhardheid. Mogelijke oorzaken zijn te weinig zout, een zoutbrug, verkeerde instellingen of een regeneratie die niet goed verloopt. Op afstand valt niet uit te maken welke oorzaak het is.

Ook zeep die minder schuimt, minder zacht wasgoed of kraanwater dat anders smaakt, is een reden om de ontharder te laten nakijken. Een hardheidsmeting alleen bewijst niet dat alle onderdelen goed werken. Blijft het water harder, dan is een technische inspectie nodig.

Afwijkend zout- of waterverbruik

Daalt het zoutniveau lange tijd niet terwijl u het toestel normaal gebruikt, zoek dan naar een harde korst, slib of een zoutbrug. Dat is extra belangrijk als het water tegelijk harder wordt. Stijgt het zoutverbruik plots, ga dan eerst na of het waterverbruik, het aantal bewoners of de instellingen veranderd zijn. Vindt u geen verklaring, laat dan de werking controleren. Een kleine lekkage aan de besturing kan het verbruik snel opdrijven, net als een te frequente regeneratie of een verkeerde programmering.

Lekken, foutcodes en overlopende pekelbak

Een lek, een foutcode, een overlopend zoutreservoir of water dat voortdurend naar de afvoer loopt, vraagt meteen om een technieker. Bij een overlopende bak onderzoekt de vakman onder meer de pekelregeling, het reservoir en de afvoer. Loopt er voortdurend water weg, dan kunnen versleten of vervuilde kleppen de oorzaak zijn.

Blijft een probleem met de pekelaanzuiging of de kleppen aanhouden, demonteer dan zelf geen interne onderdelen. Pas de instellingen ook niet aan alleen omdat het zoutniveau anders lijkt. Elke storing vraagt een diagnose die op het specifieke model is afgestemd.

Wat kost onderhoud en is een contract nodig?

De prijs van een beurt hangt af van wat erin zit. Daarom loont het om richtprijzen, btw en bijkomende kosten naast elkaar te leggen.

Richtprijzen en btw

Voor het onderhoud van een filter en een huishoudelijke waterontharder geldt een richtprijs van ongeveer € 125. Dat bedrag stamt uit 2022 en is geen actuele marktprijs.

• We Care van ZoutPlus: vermeld aan € 200 exclusief btw. Het aanbod staat momenteel als niet beschikbaar voor verkoop, dus de bestelprijs is niet bevestigd.
• Standaard-btw: in België geldt volgens de FOD Financiën een tarief van 21%.
• Verlaagd tarief: 6% kan onder voorwaarden gelden voor bepaalde werken aan privéwoningen ouder dan 10 jaar. Het geldt niet automatisch voor elk onderhoud of elke herstelling aan een ontharder.

Vraag bij een offerte daarom welk btw-tarief wordt toegepast en waarom.

Duur en bijkomende kosten

Voor de duur van een beurt bestaat geen vaste norm. Vraag bij het maken van een afspraak welke controles en welke reiniging in de geplande werktijd passen. De kost hangt af van het type en de toestand van het toestel, de verplaatsing, de werkuren, reiniging of desinfectie, filters en eventuele wisselstukken.

Daarnaast kunnen verbruiksgoederen bovenop de beurt komen. Denk aan regeneratiezout, filterelementen en reinigingsmiddelen die voor een specifiek model bedoeld zijn.

Losse beurt of onderhoudscontract

Een contract is niet nodig om het onderhoud van uw waterontharder te laten uitvoeren. Kijk wel apart na wat de garantie van uw toestel vraagt. Vergelijk bij een contract en bij een losse beurt welke controles, extra bezoeken, verplaatsing, werkuren, slijtageonderdelen en herstellingen inbegrepen zijn.

ZoutPlus biedt met We Care preventief onderhoud voor waterverzachters van verschillende merken. Daarbij hoort één professionele beurt per jaar. Het onderhoud waterverzachter met zoutlevering omvat vier zakken AXAL PRO-zouttabletten van 25 kg als jaarvoorraad. Zo combineert u de jaarlijkse beurt met de zoutvoorraad voor het hele jaar.

Veelgestelde vragen